Skip to main content
Armatexnis.gr | Events

Οι θέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Οι θέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον πολιτισμό συνοπτικά

Πολιτισμός

Η δραστηριότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα του πολιτισμού συμπληρώνει την πολιτιστική πολιτική των κρατών μελών σε διάφορους τομείς: σε αυτούς ανήκουν, για παράδειγμα, η προστασία της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, η συνεργασία των πολιτιστικών θεσμών διαφόρων χωρών ή η κινητικότητα των ατόμων που εργάζονται στον τομέα του πολιτισμού. Ορισμένες διατάξεις των συνθηκών, οι οποίες δεν αναφέρονται άμεσα στον πολιτισμό, έχουν επίσης εφαρμογή στον πολιτιστικό τομέα.

 

Νομική βάση

Η δραστηριότητα της ΕΕ για τον πολιτισμό υπάγεται στο άρθρο 167 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 151 ΣΕΚ). Καθιερώνει τις αρχές και το υφιστάμενο πλαίσιο πολιτικής σχετικά με τον πολιτισμό, συμπεριλαμβανομένου του ουσιαστικού περιεχομένου και των διαδικασιών λήψης αποφάσεων. Το άρθρο 6 της ΣΛΕΕ ορίζει τις αρμοδιότητες της ΕΕ στον τομέα του πολιτισμού: «Η Ένωση έχει αρμοδιότητα να αναλαμβάνει δράσεις για να υποστηρίζει, να συντονίζει ή να συμπληρώνει τη δράση των κρατών μελών».

Η Συνθήκη της Λισαβόνας ενισχύει τη θέση του πολιτισμού, όπως αναφέρεται ρητά στο προοίμιο της ΣΕΕ: «εμπνεόμενοι από την πολιτιστική, τη θρησκευτική και την ανθρωπιστική κληρονομιά της Ευρώπης». Στους κύριους στόχους της EE, όπως αναφέρεται στη Συνθήκη, περιλαμβάνεται, ο σεβασμός του πλούτου της πολιτιστικής και γλωσσικής της πολυμορφίας και η μέριμνα για την προστασία και την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς (άρθρο 3 της ΣΕΕ). Η Συνθήκη της Λισαβόνας εισάγει μια σημαντική καινοτομία: οι αποφάσεις για τα πολιτιστικά ζητήματα στο Συμβούλιο λαμβάνονται πλέον με ειδική πλειοψηφία και όχι ομόφωνα, όπως κατά το παρελθόν. Εντούτοις, δεδομένου ότι εξακολουθεί να μην είναι δυνατή η εναρμόνιση των εθνικών νομοθεσιών στον τομέα του πολιτισμού, η ειδική πλειοψηφία θα ισχύσει κυρίως για αποφάσεις που αφορούν τη μορφή και το πεδίο εφαρμογής των προγραμμάτων χρηματοδότησης.

Το άρθρο 13 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ ορίζει ότι «η τέχνη και η επιστημονική έρευνα είναι ελεύθερες». Το άρθρο 22 ορίζει ότι «η Ένωση σέβεται την πολιτιστική, θρησκευτική και γλωσσική πολυμορφία».

Στόχοι

Σύμφωνα με τη Συνθήκη, η ΕΕ συμβάλλει στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών, σεβόμενη την εθνική και περιφερειακή πολυμορφία τους και προβάλλοντας την κοινή πολιτιστική κληρονομιά. Στην ευρωπαϊκή ατζέντα για τον πολιτισμό του 2007 αναγνωρίζεται το ότι ο πολιτισμός αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την επίτευξη των στρατηγικών στόχων της ΕΕ, δηλαδή της ευημερίας, της αλληλεγγύης και της ασφάλειας, ενώ παράλληλα εξασφαλίζει ισχυρότερη παρουσία σε διεθνές επίπεδο.

Επιτεύγματα

Α. Χάραξη πολιτικής

1.Ευρωπαϊκή ατζέντα για τον πολιτισμό

Τον Μάιο του 2007, η Επιτροπή πρότεινε μια ατζέντα για τον πολιτισμό η οποία στηριζόταν σε τρεις σειρές στόχων: πολιτιστική πολυμορφία και διαπολιτισμικός διάλογος, ο πολιτισμός ως καταλύτης της δημιουργικότητας και ο πολιτισμός ως απαραίτητο στοιχείο των διεθνών σχέσεων. Στο πλαίσιο της πρώτης σειράς στόχων, η ΕΕ και όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη οφείλουν να συνεργάζονται για την προώθηση τουδιαπολιτισμικού διαλόγου προκειμένου να διασφαλίσουν ότι η πολιτιστική πολυμορφία της ΕΕ αποτελεί αντικείμενο κατανόησης, σεβασμού και προώθησης. Πρέπει, για παράδειγμα, να επιδιώξουν την ενίσχυση της διασυνοριακής κινητικότητας των καλλιτεχνών και των εργαζομένων στον τομέα του πολιτισμού καθώς και τη διασυνοριακή διάδοση των καλλιτεχνικών έργων.

Η δεύτερη σειρά στόχων επικεντρώνεται στην προώθηση του πολιτισμού ως καταλύτη για τη δημιουργικότητα, στο πλαίσιο της στρατηγικής της Λισαβόνας για την ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας καθώς και της στρατηγικής «ΕΕ 2020» που την διαδέχθηκε.

Η προώθηση του πολιτισμού ως στοιχείου ζωτικής σημασίας στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεων της Ένωσης αποτελεί την τρίτη δέσμη στόχων. Η ΕΕ, ως συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης της Unesco για την προστασία και την προώθηση της πολυμορφίας των πολιτιστικών εκφράσεων, δεσμεύεται για την ανάπτυξη ενός νέου και πιο ενεργού πολιτιστικού ρόλου για την Ευρώπη στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεών της, καθώς και για την ενσωμάτωση της πολιτιστικής διάστασης ως νευραλγικού στοιχείου στις συναλλαγές της Ευρώπης με χώρες και περιφέρειες εταίρους.

2.Διαπολιτισμικός διάλογος

Ο διαπολιτισμικός διάλογος αποτελεί μόνιμη προτεραιότητα της ΕΕ. Με την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, η διάσταση αυτή κατέστη ακόμη σημαντικότερη. Στον συγκεκριμένο τομέα της πολιτικής για τον πολιτισμό, βρίσκονται στο επίκεντρο πρωτοβουλίες όπως αυτή για τον πολιτισμό των Ρομά και το πρόγραμμα με τίτλο «Διαπολιτισμικές πόλεις» ή ο διάλογος με την Πλατφόρμα για τη Διαπολιτισμική Ευρώπη. Ο διαπολιτισμικός διάλογος προωθείται και από άλλες πολιτικές της ΕΕ, όπως είναι, μεταξύ άλλων, ο οπτικοακουστικός τομέας, η πολυγλωσσία, η νεολαία, η έρευνα, η ενσωμάτωση και οι εξωτερικές σχέσεις.

Β. Προγράμματα δράσης

1.Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης (ΠΠΕ)

Οι Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης είναι μία από τις πιο επιτυχημένες και πιο γνωστές πολιτιστικές πρωτοβουλίες της ΕΕ. Οι πόλεις έχουν επιλεγεί από μια ανεξάρτητη επιτροπή, με βάση ένα πολιτιστικό πρόγραμμα που θα πρέπει να καταδεικνύει μια ισχυρή ευρωπαϊκή διάσταση, τη συμμετοχή του τοπικού πληθυσμού όλων των ηλικιών και τη συμβολή στη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της πόλης. Με την πάροδο των ετών, οι ΠΠΕ έχουν επίσης αποτελέσει μια μοναδική ευκαιρία για την αναγέννηση των πόλεων, την προώθηση της δημιουργικότητάς τους και τη βελτίωση της εικόνας τους. Περισσότερες από 40 πόλεις έχουν ήδη γίνει πολιτιστικές πρωτεύουσες, από τη Στοκχόλμη ως τη Γένοβα, από την Αθήνα ως τη Γλασκόβη και από την Κρακοβία ως το Πόρτο. Από το 2011 και εφεξής, δύο πόλεις — σε δύο διαφορετικές χώρες της ΕΕ — ορίζονται ως πολιτιστικές πρωτεύουσες (το 2014 η Ρίγα (Λετονία) και Ούμεα (Σουηδία)). Η διαδικασία επιλογής της πόλης ξεκινά περίπου έξι έτη νωρίτερα — παρόλο που η σειρά των κρατών μελών για τα οποία κρίνεται ότι διαθέτουν τις προϋποθέσεις για τη φιλοξενία της εκδήλωσης έχει οριστεί ακόμη νωρίτερα — και οργανώνεται σε δύο στάδια. Στη διαδικασία συμμετέχει μια ομάδα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων του τομέα του πολιτισμού οι οποίοι αναλαμβάνουν την αξιολόγηση των προτάσεων. Οι κανόνες και οι προϋποθέσεις για τον ορισμό τους ορίζονται σε απόφαση του 2006 (1622/2006/ΕΚ) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, και είναι αυτή τη στιγμή (Απρίλιος 2014) στο στάδιο της αναθεώρησης.

2.Βραβεία

Η πολιτική της ΕΕ στον τομέα του πολιτισμού στηρίζει την απονομή βραβείων στους τομείς της πολιτιστικής κληρονομιάς, της αρχιτεκτονικής, της λογοτεχνίας και της μουσικής. Στόχος των βραβείων αυτών της ΕΕ είναι η προβολή της άριστης ποιότητας και της επιτυχίας των ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων στους τομείς αυτούς. Τα βραβεία φέρνουν στο προσκήνιο καλλιτέχνες, μουσικές ομάδες, αρχιτέκτονες, συγγραφείς και άλλα άτομα που εργάζονται στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς καθώς και το έργο τους. Με τον τρόπο αυτόν εξαίρεται η πλούσια πολιτισμική πολυμορφία της Ευρώπης και η σημασία του διαπολιτισμικού διαλόγου και των διασυνοριακών πολιτιστικών δραστηριοτήτων εντός και εκτός Ευρώπης.

3.Κινητικότητα των καλλιτεχνών

Η διακρατική κινητικότητα καλλιτεχνών και επαγγελματιών του τομέα του πολιτισμού είναι υψίστης σημασίας για την υλοποίηση ενός κοινού «ευρωπαϊκού πολιτισμικού χώρου» και την προώθηση της πολιτισμικής πολυμορφίας και του διαπολιτισμικού διαλόγου. Οι καλλιτέχνες και οι επαγγελματίες του τομέα του πολιτισμού έχουν ανάγκη να ταξιδεύουν εκτός συνόρων για να αναπτύσσουν τις δραστηριότητές τους και να συναντούν νέο κοινό, να βρίσκουν νέες πηγές έμπνευσης για την ανάπτυξη των δημιουργικών δραστηριοτήτων τους, να ανταλλάσουν εμπειρίες και να διδάσκονται ο ένας από τον άλλον για να προχωρήσουν στη σταδιοδρομία τους. Η διακρατική κινητικότητα καλλιτεχνών και επαγγελματιών στον τομέα του πολιτισμού αποτελεί από το 2000 προτεραιότητα του προγράμματος «Πολιτισμός». Έχει ενισχυθεί περαιτέρω στο νέο πλαίσιο για την περίοδο 2014-2020, υποστηρίζοντας την ανάπτυξη ικανοτήτων που θα βοηθήσουν τους καλλιτέχνες να αναπτύξουν διεθνή σταδιοδρομία, και θα ενισχύσουν τα διεθνή δίκτυα για τη δημιουργία επαγγελματικών ευκαιριών, προβάλλοντας τον κοινό πολιτιστικό χώρο των Ευρωπαίων και ενθαρρύνοντας την ενεργό συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη στα κοινά.

4.Δημιουργική Ευρώπη — πολιτιστικό πρόγραμμα της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020

Ο πολιτισμός είναι ένα ισχυρό εργαλείο για τη μετάδοση αξιών και την προώθηση στόχων γενικού συμφέοντος ευρύτερων από ό, τι η δημιουργία πλούτου. Στο μεταίχμιο της οικονομικής και πολιτικής σφαίρας, που θεωρούνται οι κύριοι άξονες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ο πολιτισμός ενσωματώνει μια επιπλέον ουσιαστικής σημασίας διάσταση. Δεν δημιουργεί απλώς πλούτο, αλλά και συμβάλλει στην κοινωνική ένταξη, τη βελτίωση της εκπαίδευσης, την αυτοπεποίθηση και υπερηφάνεια του ανήκειν σε μια ιστορική κοινότητα.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ έχει ξεκινήσει ένα νέο πρόγραμμα για τον πολιτιστικό και οπτικοακουστικό τομέα για την περίοδο 2014-2020: την Δημιουργική Ευρώπη. Βασίζεται σε προηγούμενα προγράμματα της Ένωσης: τα προγράμματα MEDIA (1991-2013), το πρόγραμμα MEDIA Mundus (2011-2013), καθώς και τα προγράμματα Πολιτισμός (2000-2013). Επιπλέον, η Δημιουργική Ευρώπη θα περιλαμβάνει ένα διατομεακό υπο-πρόγραμμα που θα αποτελείται από δύο μέρη:

  • μια οικονομική εγγύηση, την οποία θα διαχειρίζεται το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, ώστε να καταστεί ευκολότερο για τις μικρές επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση σε τραπεζικά δάνεια·
  • χρηματοδότηση για την υποστήριξη μελετών, αναλύσεων και την καλύτερη συλλογή δεδομένων με σκοπό τη βελτίωση της βάσης τεκμηρίωσης για τη χάραξη πολιτικής.

Η Δημιουργική Ευρώπη θα στηρίξει τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο και τους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργίας, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να αυξήσουν τη συνεισφορά τους στην ανάπτυξη και την απασχόληση. Οι καλλιτέχνες, οι επαγγελματίες των τομέων του πολιτισμού και των οπτικοακουστικών μέσων και οι οργανώσεις στις τέχνες του θεάματος, οι εικαστικές τέχνες, οι εκδόσεις, ο κινηματογράφος, η τηλεόραση, η μουσική, οι τέχνες σε διάφορους τομείς, η διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και οι βιομηχανίες βιντεοπαιχνιδιών θα είναι μεταξύ των κύριων δικαιούχων. Με προϋπολογισμό 1,46 δισ. ευρώ (9% υψηλότερο από το τρέχον επίπεδο) για τα επόμενα επτά χρόνια, το πρόγραμμα αναμένεται να δώσει ώθηση στους τομείς του πολιτισμού και της δημιουργικότητας.

Αυτό το πρόγραμμα-πλαίσιο θα προσφέρει μια «απλή, αναγνωρίσιμη και εύκολα προσβάσιμη πύλη για τους ευρωπαίους επαγγελματίες στον τομέα του πολιτισμού και της δημιουργικότητας», και «θα επιτρέψει συνέργειες και γόνιμη αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων πολιτιστικών και δημιουργικών τομέων».

 

Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, οι αρμοδιότητες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενισχύθηκαν. Στα ψηφίσματά του ζητεί αύξηση του προϋπολογισμού για τον πολιτισμό με σκοπό τη βελτίωση της κατάστασης των εργαζομένων στον τομέα αυτό καθώς και μεγαλύτερη αναγνώριση της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς. Όσον αφορά την καλλιτεχνική δημιουργία, το ΕΚ είναι της άποψης ότι πρέπει να δοθεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα εφαρμογής μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ σε μεγαλύτερο εύρος υπηρεσιών και αγαθών, όπως στην ηχογραφημένη μουσική και τις κινηματογραφικές ταινίες, υπό την προϋπόθεση ότι κάτι τέτοιο δεν επηρεάζει τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Στην Ευρώπη εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά εμπόδια για την ελεύθερη κυκλοφορία δημιουργικών ατόμων και πολιτιστικών προϊόντων και δραστηριοτήτων, ακόμη και στο πλαίσιο του ψηφιακού περιβάλλοντος. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει τη δημιουργία κανονιστικού πλαισίου για την κινητικότητα των καλλιτεχνών προκειμένου να αντιμετωπιστούν ζητήματα φορολογίας και κοινωνικής ασφάλισης.

Το Κοινοβούλιο έχει επίσης ασχοληθεί επανειλημμένα με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των επιχειρήσεων στον κλάδο του πολιτισμού. Σε έκθεσή του τον Μάιο 2011, σχετικά με την «απελευθέρωση του δυναμικού των κλάδων του πολιτισμού και της δημιουργικότητας», το Κοινοβούλιο χαιρετίζει τη μεγαλύτερη αναγνώριση των κλάδων του πολιτισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο και την ενσωμάτωσή τους στις ημερήσιες διατάξεις των τρεχουσών πολιτικών. Η έκθεση τονίζει, μεταξύ άλλων, τον ρόλο της εκπαίδευσης στις τέχνες και τη σημασία της γλωσσικής πολυμορφίας στο πλαίσιο της διανομής πολιτιστικών έργων. Μία αξιοσημείωτη πρωτοβουλία του Κοινοβουλίου είναι, εν προκειμένω, το βραβείο LUX. Απονέμεται σε ευρωπαϊκές κινηματογραφικές ταινίες με στόχο την ενίσχυση του διαλόγου για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τη διευκόλυνση της διανομής ευρωπαϊκών κινηματογραφικών ταινιών στην Ευρώπη. Η ταινία στην οποία απονέμεται το βραβείο κερδίζει τη χρηματοδότηση του υποτιτλισμού της και στις 23 επίσημες γλώσσες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταδεικνύει, με αυτόν τον τρόπο, τη δέσμευσή του, αναλαμβάνοντας συγκεκριμένη δράση για την προώθηση της πολιτιστικής πολυμορφίας και την αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των πολιτών της ΕΕ.

Οι πιο πρόσφατες ενέργειες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε αυτόν τον τομέα περιλαμβάνουν την έκδοση, τον Σεπτέμβριο 2013, ενός ψηφίσματος σχετικά με την προώθηση των ευρωπαϊκών πολιτιστικών και δημιουργικών τομέων ως πηγές οικονομικής ανάπτυξης και απασχόλησης και την υιοθέτηση, τον Απρίλιο του 2014 της θέσης του σε πρώτη ανάγνωση σχετικά με την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν παράνομα απομακρυνθεί από το έδαφος κράτους μέλους (αναδιατύπωση).

Πηγή http://www.europarl.europa.eu/atyourservice/el/displayFtu.html?ftuId=FTU_5.13.1.html

Κατηγορίες Άρθρων